गोरखा, ३१ भदौ ।  जिल्लाभर लगाइएको कोदोखेतीमा रोगको प्रकोप फैलिएको छ । ११ वटै पालिकामा लगाइएको कोदोखेतीमा रोगको प्रकोप फैलिएको किसानहरुले जनाएका छन् ।

‘धमाधम गाँज हाल्ने बेला बारीको कोदो सखाप भयो । कतै त कोदोबारीमा भेँडा चराइसके’, बारपाक सुलीकोट २ का किसान लालबहादुर गुरुङले भने, ‘यता धान खेती हुदैन । मुख्यबाली भनेकै कोदो र मकै हो । यो बर्ष कोदो त कत्तिपनि भित्रिँदैन । अब साँझ, बिहानको छाक टार्न पनि समस्या हुने भयो ।’ कोदोबाली नष्ट गरेर तत्काल अरु खेती गर्न बिउ पाउन पाए पनि राहत पुग्ने उनले बताए ।

बारपाक सुलीकोटको प्राय सबै वडाका किसानहरुबाट कोदोमा रोग लागेको बारे गुनासो आएको कृषि शाखाका कर्मचारी प्रेमप्रकाश आरसीले जानकारी दिए । लगातारको झरीका कारण डढुवा र किरा लागेर समस्या भएको उनको भनाइ छ । बोट पहेँलिने, कुहिने समस्याले बाली नष्ट बनाएको उनले बताए ।

आरुघाट गाउँपालिकाको वडा नं. १, २, ३, ४, ५ का किसानले कोदो सखाप भयो भनेर गुनासो गरेका कृषि शाखाका प्रमुख सुजन दवाडीले जानकारी दिए । ‘मान्बु, थुमी, आप्रिक, आर्वाङको कोदोमा गवारोले सखाप पारेको छ’, उनले भने, ‘धेरै ठाउँमा त फेरि नपलाउने गरी बिग्रिएको छ । कृषि ज्ञानकेन्द्रमा सम्पर्क गर्दा विषादी प्रयोग गर भन्नुहुन्छ तर यहाँ मौरी पकेट क्षेत्र घोषणा गरिएको छ ।

विषादी प्रयोग गर्न मिल्दैन 
‘पाखैभरि कतै कोदोको बोट छैन, बारी नाङ्गै भइसक्यो’, अजीरकोट गाउँपालिकाकाका धनबहादुर गुरुङले भने, ‘यसबर्ष निम्नबर्गका किसानहरु के खान्छन् । चिन्ता भएको छ ।’ पालिकाका सबै वडामा लगाइएको कोदोमा रोगको प्रकोप देखिएको पालिकाका कृषि शाखाले जनाएको छ । रोगले पालिकाभरको कोदो नष्ट हुने अबस्थामा पुगेको समीर पोखरेलले बताए । साथै अदुवा र हलेदोमा पनि रोग लागेको उनले बताए । पालिकाभित्र रासयनिक मल र विषादीको प्रयोग गर्न निषेध गरिएकाले बालीमा उपचार गर्न कठिनाइ भएको उनले बताए ।

त्यस्तै सिरानचोक गाउँपालिकाको वडा नं. १, २, ६ र ८ का किसानले कोदोमा रोग लागेको गुनासो गरेका कृषि शाखाका प्रमुख शारदा थापाले जानकारी दिइन् । एउटै बारीमा सँधै एउटै बाली लगाएको र माटोमा जथाभावी मल, विषादीको प्रयोग गरेकाले यस्तो समस्या आएको हुनसक्ने उनले अनुमान गरिन् ।

भीमसेनथापा गाउँपालिकाको सबै वडाको कोदोमा रोग लागेको त्यहाँका कृषि शाखा प्रमुख प्रवीण लामिछानेले बताए । सेतो टाटे रोगले कोदोबालीमा क्षति पु¥याएको उनले बताए । रोगको बारेमा कृषि ज्ञानकेन्द्रमा नमूना परीक्षण गर्न पठाएको उनले बताए ।

कोदोमा रोग फैलिएको जिल्लाभरबाट गुनासो आएको कृषि ज्ञानकेन्द्रका प्रमुख परशुराम अधिकारीले बताए । ‘जताततैबाट गुनासो आउन थालेपछि बारपाक सुलीकोट, सिरानचोक, अजीरकोट गाउँपालिकामा बाली संरक्षण अधिकृतको टोली गएर हेर्नुभयो’, उनले भने, ‘आरुघाटको अल्लि फरक खालको समस्या देखिएको छ । त्यसको बारेमा पनि अध्ययन गरिनेछ ।’ ढुसीका कारण रोग फैलिएको हुनसक्ने उनले अनुमान गरे ।

कोदोमा समस्या आएपछि त्यसलाई बिस्थापन गरेर अन्य बाली लगाउनु उपयुक्त हुने कृषिज्ञानकेन्द्रको सुझाव छ । दरौदी दैनिकबाट