चितवन । चितवनमा विपश्यना ध्यानका आचार्य तथा धम्म चितवनका संस्थापक अक्कलध्वज गुरुङका दुई पुस्तक सार्वजनिक भएको छ ।

भरतपुर–७ बुद्धचोकको बुद्धगुम्बामा गुरुङका दुई पुस्तकहरु ‘बुद्ध र उनका उपदेश’ र ‘जीवनका केही संस्मरण’ को पूर्वप्रमुख जिल्ला अधिकारी डिकबहादुर गुरुङले आज सार्वजनिक गरेका हुन् ।

पहिलो कृति ‘बुद्ध र उनका उपदेश’ माथि शिक्षाविद्ध रमाकान्त सापकोटा र ‘जीवनका केही संस्मरण’ माथि अर्का चितवन साहित्य परिषद्का अध्यक्ष केदारनाथ खनालले समालोचनात्मक टिप्पणी गरे । कार्यक्रममा सापकोटाले अक्कलध्वज गुरुङको ‘बुद्ध र उनका उपदेश’ कृति पूर्णतया बुद्ध शिक्षा र बुद्ध धर्मको प्रचारप्रसारमा केन्द्रित रहेको बताए । उनले भने, ‘ विपश्यना ध्यानको अभ्यास र बुद्ध धर्मको व्यवहारिक अभ्यासमा पुस्तक केन्द्रित रहेको छ । विपश्यना ध्यानको आचार्य रहेका गुरुङले पुस्तकमा हत्याहिंसा र कर्मकाण्ड भन्दा पनि मानव जीवनलाई सफल बनाउन बुद्ध शिक्षालाई कसरी अपनाउन सकिन्छ भनेर व्याख्या गरेका छन् । बुद्ध धर्मबारे अध्ययन अनुसन्धान गर्न चाहने जोकोहीका लागि यो एउटा पठनीय कृति बनेको छ ।’

त्यसैगरी अर्का समालोचक खनालले गुरुङको अर्काे पुस्तक ‘जीनका केही संस्मरण’ लेखकको जीवनको आरोहअवरोहका विषयमा केन्द्रित रहेको बताए । उनले भने, ‘ पुस्तक लेखकको वास्तविक जीवनसँग सम्बन्धित छ । लमजुङको थानसिङमा जन्मिएका गुरुङले प्रारम्भिक शिक्षा लमजुङ, चितवन हुँदै दरबार हाइस्कुलबाट एसएलसी गरेपछि अरुणोदय मावि गितानगरमा शिक्षकको रुपमा काम गरे । कांग्रेसको राजनीतिमा लागेका उनी विभिन्न अभियोग लागेपछि भागेर भारत पुगे । भारतमा केहीसमय सेनामा पनि कार्यरत रहेपछि नेपाल फर्किए । अहिले पूरै विपश्यनाको आचार्यको रुपमा जीवन बिताइरहेका छन् ।’ ९६ सालमा जन्मिएर आठ दशक बढी उमेर पार गरिसकेका उनी अहिले पनि विपश्यना ध्यानको प्रभावले स्वस्थ्य र सक्रिय व्यक्तित्व रहेको बताए ।

अहिले पनि विभिन्न विपश्यना केन्द्रहरुमा नागरिकलाई विपश्यना ध्यान सिकाउने आचार्य गुरुङका अनुसार विपश्यना एक ध्यान विधि हो । जसले मानिसलाई वर्तमानमा रहन वा जिउन सिकाउँछ । आजभन्दा लगभग २५–२६ सय वर्ष अगाडि गौतम बुद्धले अनुसन्धान गरी आमरूपमा स्थापित गराएका हुन् । आफ्नो श्वास–प्रश्वासको निरीक्षण गर्दै शरीर र चित्तमा उत्पन्न हुने परिवर्तनशील घटनाहरूलाई तटस्थ भावले निरीक्षण गर्दै चित्तशोधन र सद्गुण बुद्धिको अभ्यास विपश्यनामा गरिन्छ ।

गुरुङले भने, ‘विपश्यना राग, द्वेष र मोहबाट विकृत भएको चित्तलाई निर्मल बनाउने साधना हो । दैनिक जीवनको समस्या र तनावग्रस्त चित्तलाई तनावमुक्त गर्ने एक सक्रिय अभ्यास हो । यसको अभ्यासबाट मनलाई वास्तविक शान्ति प्राप्त हुन्छ ।’

लमजुङको थानसिङमा विसं १९९६ मा जन्मिएका अक्कलध्वज गुरुङ चितवनको सामाजिक र आध्यात्मिक क्षेत्रमा चिरपरिचित नाम नै हो । काठमाडौँको दरबार हाइस्कुलबाट एसएलसी उतीर्ण गरेपछि उनले लामोसमय गीतानगरको अरुणोदय र नारायणी माविमा २०३४ सालसम्म शिक्षकको रुपमा काम गरे । शिक्षण पेसा छाडेपछि उनी २०४१ सालमा विपश्यना ध्यानको साधना सुरु गरे । भरतपुरको विजयनगरमा धम्म चितवनको स्थापना गर्नमा गुरुङको विशेष योगदान रहेको छ । भरतपुर–७ प्रेमबस्तीका स्थायी बासिन्दा उनी अहिले चितवनमा बुद्धले प्रतिपादन गरेको विपश्यना ध्यानको आचार्यको रुपमा आफ्नो परिचय बनाएका छन् ।